Over dit boek

Psychologie in de tijd van de Renaissance en de opkomst van de wetenschap. Hoe ons moderne mensbeeld in de wereld kwam.

In De onttovering van de waanzin wordt verteld hoe tussen 1550 en 1700 in West-Europa werd gedacht over de werking van de menselijke geest en over waanzin in het bijzonder.

De meeste mensen kennen wel de donkere kant van de toenmalige menskunde, zoals heksen-vervolgingen en demonenuitbanningen, maar niet dat er ook een veel subtielere psychologie was met uitgewerkte ideeën over lichaam, ziel en geest, over lichamelijke intelligentie, over waanzin, ziekte, gezondheid. Soms voor ons verbazend en vreeswekkend, maar soms ook prachtig en diepgaand.

In korte tijd, een ruime eeuw, is de ‘oude’ menskunde vervangen door een nieuwe. Er ontstaat een hele nieuwe manier van kijken en, zoals ik in dit boek laat zien, daarmee ook een nieuwe manier van ervaren. Want niet alleen gedachten veranderen, ook belevingen veranderen met de tijd mee. Uiteindenlijk won een op hersens en zenuwen gerichte psychologie. Wat we zelden beseffen is dat
het mensbeeld dat toen ontstond zo vanzelfsprekend is geworden dat we het niet meer als mensbeeld herkennen, maar dat dit in 1600 nog zo vreemd was dat mensen het zich niet eens konden voorstellen.

Wat zijn gedachten, wat gevoelens, denken we met ons hoofd of met ons hart, hebben we een ziel of is alles lichamelijk, wat is inspiratie? – dat zijn de vragen waarover het hier gaat. In de anderhalve eeuw die dit boek bestrijkt veranderden de antwoorden radicaal. Nieuwe ontdekkingen in de anatomie, bloedsomloop en zenuwstelsel leidden tot nieuwe ideeën over de verhouding tussen lichaam en geest. Met voorbeelden van bezetenheid, duiveluitbanningen en een vader die zijn behekste dochters beschrijft, discussies over melancholie en hysterie, zelfhulpboeken uit die tijd (ja, die waren er toen ook al) en autobiografische verslagen van waanzinnigen zelf, worden de ontwikkelingen gevolgd. Aan de ene kant zien we spectaculaire vernieuwing en verdieping. Maar tegelijkertijd kunnen we ons afvragen: zijn we niet ook belangrijke inzichten kwijtgeraakt?