Lezers over dit boek

 

Hoe meer ik in de onttovering heb gelezen hoe meer de drang naar betovering in mij opkwam. Ik heb het boek uit en heb mijzelf geen moment verveeld. Het verhaal is het leven, als een ongenode gast nestelt het zich op je schoot. Ze vertrekt weer als ze verteld is, wat blijft is de mijmering.

Prachtig hoe Marius aangeeft dat meer van het één minder van het ander is. Zonder waardeoordeel toont hij de bewegingen in het wereldskrachtenveld. Het krachtenveld lijkt oneindig en zo de moeite waard om verwonderd over te raken en zo uitdagend om mee aan het werk te gaan.

Aart van der Vlist, architect
 


Verdreven heksen

De ontdekking van de bloedsomloop was een flinke klap voor het geloof in hekserij. Want als het menselijk lichaam een gesloten systeem is, kunnen vijandelijke geesten er niet gemakkelijk in doordringen.

De heksenvervolgingen behoren tot de beschamendste episodes uit de Europese geschiedenis. Van de vijftiende tot het einde van de zeventiende eeuw bestond een breed geloof in het bestaan van heksen die een verbond met de duivel hadden gesloten en daarom omgebracht moesten worden.

Achteraf kun je spreken van een collectieve waan, die des te verderfelijker en hardnekkiger was omdat een van hekserij verdachte vrouw nooit haar onschuld kon bewijzen. Zo werden misoogsten, natuurrampen, persoonlijke ongelukken en ziektes toegeschreven aan de kwaadaardige invloed van heksen. Bezetenheid door demonen werd ook beschouwd als een gevolg van de machinaties van een heks. Voor alle duidelijkheid: de bezetene was niet de heks, maar het slachtoffer. Het boek Malleus Maleficarum (1486), zowel een inventarisatie van de heksenpraktijken als een handleiding om ze op te sporen, stond – volgens de huidige normen – bol van de demonenangst, vrouwenhaat en seksuele obsessies.

Geleidelijke verdringing

Toch had niet iedereen dezelfde opvattingen over hekserij, zoals Marius Engelbrecht laat zien in zijn boek De onttovering van de waanzin.

Lees verder ... >

Beatrijs Ritsema/NRC

www.nrcreader.nl/artikel/1246/verdreven-heksen


Erudiet en onderbouwd, maar toegankelijk en boeiend. Een vlotte, hallucinante synthese van eeuwen onderdrukking, die een kentering kende in de achttiende eeuw. We vinden hier een kwaliteitsvol werk dat je op een boeiende manier een beeld geeft van de maatschappij in het verleden, en waarbij je je de vraag kan stellen voor wat evolutie staat... Zijn we eigenlijk zoveel anders dan vroeger? Aanrader.

P. Vandendaele (bron: Boekenbank.be)
naar de recensie


Bijzonder boeiend boek met wezenlijke vragen.

F.M. Boon, De Boekensalon
naar de recensie


Op pagina 142 van De onttovering van de waanzin staat een zin die kenmerkend is voor de manier waarop schrijver Marius Engelbrecht vertelt. Hij citeert William Harvey, in 1613 de ontdekker van de bloedsomloop, en komt daarna met zijn eigen vaststelling: ‘“I begun to think whether there might not be A MOTION, AS IT WERE, IN A CIRCLE”. Bij die zin stort de oude menskunde in en begint een nieuwe’.

Dat suggereert dat de ontdekking de wereld van de ene dag op de andere op zijn kop zette. Toch laat Engelbrecht haarscherp zien dat, zoals veel wetenschappelijke ontdekkingen, ook deze wel revolutionaire gevolgen had, maar geen revolutie was die zich in één klap voltrok.

Adri Altink in Literair Nederland (3 juni 2013)
naar de recensie


Interessant is dat Engelbrecht erop wijst dat sommigen ook toen al een zeker onbehagen voelden bij een louter natuurwetenschappelijke benaderingswijze. Want de beleving van mensen kon hiermee nooit helemaal worden verklaard en doorgrond.

Dit is geen pleidooi voor occultisme, maar doet wel beseffen waarom mensen die in andere culturen zijn opgegroeid elkaar in verschillende opzichten vaak niet echt begrijpen. Onze kijk op onszelf en de wereld om ons heen wordt net zozeer bepaald door een dominant - in dit geval rationalistisch en wetenschappelijk - wereldbeeld als dat in de Middeleeuwen het geval was, toen magisch denken overheerste.

Rob Hartmans in Historisch Nieuwsblad (juli/augustus 2013)


Het honderdjarige debat over het bestaan van demonen en heksen is boeiend om te volgen, omdat het niet langs voorspelbare lijnen verloopt. [...] het is interessant om te lezen hoe men in de 17e eeuw worstelde met nieuwe ontdekkingen en debatteerde over lichaam/geest, de bestrijding van sektes en het altijd op de loer liggende gevaar van atheïsme.

Beatrijs Ritsema in NRC Handelsblad (25-26 mei 2013)


Ik lees het schitterende en razend knap geschreven boek van Marius Engelbrecht over waanzin en het bovennatuurlijke, genaamd De onttovering van de waanzin. Ik duik in een bizarre, herkenbare, fascinerende en soms vreeswekkende wereld uit die tijd. Wat een schitterend boek! Wat kan Marius helder, samenhangend en gestructureerd en toch onderhoudend vertellen. Ik wil gewoon niet stoppen in dat boek.

Eén enkele zin draag ik deze dagen als een muzikale symfonie steeds opnieuw weer met mij mee: ‘De ziel is als zonlicht dat door water schijnt’. Het zijn de tijdloze poëtische woorden van een 17e-eeuwse arts genaamd Thomas Willis. Over schoonheid gesproken. En zo staan er nog meer fascinerende fragmenten in het boek, teveel om op te noemen.

Sarah Marianne den Hollander, begeleider stemexpressie, maatschappelijk werker


Van de magie van Jeroen Bosch naar de anatomische les van Rembrandt. Het is de tijd van Descartes en Spinoza, de overgang van middeleeuwse denkbeelden en Renaissance naar de Verlichting. Eerst was alles wat men niet begreep een kwestie van hogere machten, God of de duivel en aanverwante demonen. Geleidelijk aan wonnen wetenschappelijke inzichten over de bloedsomloop en de meetbare werkelijkheid het van de hekserij. Maar waar blijft de ziel? Hoe verhoudt deze nieuwe wetenschap zich tot iets ongrijpbaars, wat toch iedereen voelt, de ziel, of het zieleleven?

Ook anno 2013 is de wereld van dromen, magie, spiritualiteit en het onbenoembare nog volkomen springlevend. Hoe krijgt dit een plek in de wetenschap? Hoe verhouden deze twee zich tot elkaar? Toen? Nu? Marius blijkt op zoek naar, en houdt een pleidooi voor een tussentaal, tussen wetenschap en de wereld van de ziel.

Roeland Schweitzer, kunstenaar, schrijver, presentatietrainer